ISTOTNE O TRYBUNALE W STRASBURGU

Wygraliśmy
Kliknij i przeczytaj!
przykładowe wygrane sprawy

 

WPROWADZENIE

1. Sy­stem ochro­ny pod­sta­wo­wych praw i wol­no­ści usta­no­wio­ny przez Eu­ro­pej­ską Kon­wen­cję Praw Czło­wie­ka („Kon­wen­cja”) jest opar­ty na za­sa­dzie sub­sy­diar­no­ści. Za­pew­nie­nie je­go sto­so­wa­nia na­le­ży przede wszyst­kim do Pań­stw-Stron Kon­wen­cji; Eu­ro­pej­ski Try­bu­nał Praw Czło­wie­ka („Try­bu­nał”) po­wi­nien in­ter­we­nio­wać je­dy­nie wte­dy, gdy Pań­stwo nie wy­wią­że się ze swo­ich zo­bo­wią­zań.
Na­dzór Stras­bur­ga pro­wa­dzo­ny jest głów­nie w wy­ni­ku in­dy­wi­du­al­nych skarg, któ­re mo­gą być skła­da­ne do Try­bu­na­łu przez każ­dą oso­bę fi­zycz­ną lub praw­ną znaj­du­ją­cą się w ju­rys­dyk­cji Pań­stwa­-Stro­ny Kon­wen­cji. Gru­pa po­ten­cjal­nych skar­żą­cych jest za­tem ogrom­na: oprócz ośmiu­set mi­lio­nów miesz­kań­ców wiel­kiej Eu­ro­py i oby­wa­te­li państw trze­cich je za­miesz­ku­ją­cych lub przez nie prze­miesz­cza­ją­cych się, ist­nie­ją mi­lio­ny sto­wa­rzy­szeń, fun­da­cji, par­tii po­li­tycz­nych, przed­się­biorstw, etc. Po­nad­to na­le­ży wspo­mnieć o oso­bach, któ­re pod­le­ga­ją ich ju­rys­dyk­cji w wy­ni­ku eks­tra­-te­ry­to­rial­nych dzia­łań pod­ję­tych przez Pań­stwa­-Stro­ny Kon­wen­cji po­za ich te­ry­to­ria­mi.
Od wie­lu już lat z róż­nych po­wo­dów Try­bu­nał jest za­le­wa­ny fa­lą skarg in­dy­wi­du­al­nych (na dzień 31 sierp­nia 2010 r. by­ło za­wi­słych 130.000 skarg). Zde­cy­do­wa­na więk­szość tych skarg (po­nad 95%) zo­sta­je jed­nak odrzu­co­na bez roz­pa­try­wa­nia ich co do me­ri­tum ze wzglę­du na nie­speł­nie­nie jed­ne­go z kry­te­riów do­pusz­czal­no­ści okre­ślo­nych w Kon­wen­cji. Sy­tu­acja ta jest nie­zręcz­na z dwóch po­wo­dów. Po pierw­sze, ja­ko, że Try­bu­nał zo­bo­wią­za­ny jest do od­po­wie­dzi na każ­dą skar­gę, nie mo­że za­jąć się w roz­sąd­nym ter­mi­nie spra­wa­mi, któ­re wy­ma­ga­ją zba­da­nia ich co do me­ri­tum, nie przy­no­sząc żad­nych re­al­nych ko­rzy­ści dla spo­łe­czeń­stwa. Po dru­gie, rosz­cze­nia dzie­sią­tek ty­się­cy skar­żą­cych są odrzu­ca­ne, czę­sto po la­tach ocze­ki­wa­nia.

2. Pań­stwa­-Stro­ny Kon­wen­cji, a tak­że Try­bu­nał wraz z je­go Kan­ce­la­rią, sta­le szu­ka­ją spo­so­bów na roz­wią­za­nie te­go pro­ble­mu i za­pew­nie­nie sku­tecz­ne­go dzia­ła­nia wy­mia­ru spra­wie­dli­wo­ści. Jed­nym z naj­bar­dziej wi­docz­nych dzia­łań by­ło przy­ję­cie Pro­to­ko­łu Nr 14 do Kon­wen­cji. Dzię­ki nie­mu skar­gi, któ­re są oczy­wi­ście nie­do­pu­szal­ne bę­dą roz­pa­try­wa­ne w przy­szło­ści przez jed­ne­go sę­dzie­go wspie­ra­ne­go przez spra­woz­daw­cę nie bę­dącego sę­dzią. a nie przez ko­mi­tet trzech sę­dziów. Pro­to­kół Nr 14, któ­ry wszedł w ży­cie w dniu 1 czerw­ca 2010 r., wpro­wa­dza­jąc no­we kry­te­rium do­pusz­czal­no­ści do­ty­czą­ce stop­nia uszczerb­ku do­zna­ne­go przez skar­żą­ce­go, co ma na ce­lu znie­chę­ce­nie do skła­da­nia skarg przez oso­by, któ­re nie do­zna­ły zna­czą­ce­go uszczerb­ku.
W dniu 19 lu­te­go 2010 r. przed­sta­wi­cie­le czter­dzie­stu sied­miu państw człon­kow­skich Ra­dy Eu­ro­py, któ­re są zwią­za­ne Kon­wen­cją, spo­tka­li się w In­ter­la­ken w Szwaj­ca­rii, aby omó­wić przy­szłość Try­bu­na­łu, w szcze­gól­no­ści nadra­bia­nie za­le­gło­ści wy­ni­ka­ją­cych z du­żej licz­by nie­do­pusz­czal­nych skarg. W uro­czy­stym oświad­cze­niu po­twier­dzi­li oni pod­sta­wo­wą ro­lę Try­bu­na­łu w ra­mach sys­te­mu eu­ro­pej­skie­go w za­kre­sie ochro­ny pod­sta­wo­wych praw i wol­no­ści oraz zo­bo­wią­za­li się do zwięk­sze­nia po­zio­mu je­go sku­tecz­no­ści, przy jed­no­cze­snym za­cho­wa­niu za­sa­dy skarg in­dy­wi­du­al­nych.

3. Idea za­pew­nie­nia po­ten­cjal­nym skar­żą­cym kom­plek­so­wych i obiek­tyw­nych in­for­ma­cji na te­mat pro­ce­du­ry skła­da­nia skarg oraz kry­te­riów do­pusz­czal­no­ści jest wy­raź­nie opi­sa­na w punk­cie C-6 (a) i (b) De­kla­ra­cji z In­ter­la­ken. Ni­niej­szy prak­tycz­ny prze­wod­nik w spra­wie wa­run­ków do­pusz­czal­no­ści skarg in­dy­wi­du­al­nych na­le­ży po­strze­gać w tym wła­śnie kon­tek­ście. Je­go ce­lem jest przed­sta­wie­nie bar­dziej przej­rzy­ste­go i bar­dziej szcze­gó­ło­we­go obra­zu wa­run­ków do­pusz­czal­no­ści w ce­lu, po pierw­sze, zmniej­sze­nia w mia­rę moż­li­wo­ści licz­by skarg, któ­re nie ma­ją szans na wy­da­nie orze­cze­nia co do isto­ty, a po dru­gie, za­pew­nie­nia, że te skar­gi, któ­re wy­ma­ga­ją zba­da­nia co do me­ri­tum, przej­dą test

do­pusz­czal­no­ści. Obec­nie w więk­szo­ści spraw, któ­re speł­nia­ją kry­te­ria do­pusz­czal­no­ści, jed­no­cze­śnie ba­da­na jest do­pusz­czal­ność i me­ri­tum spra­wy, co uprasz­cza i przy­spie­sza tok po­stę­po­wa­nia.
Jest to ob­szer­ny do­ku­ment skie­ro­wa­ny głów­nie do praw­ni­ków, a w szcze­gól­no­ści do tych, któ­rzy mo­gą zo­stać po­wo­ła­ni do re­pre­zen­to­wa­nia skar­żą­ce­go przed Try­bu­na­łem. Dru­gi, mniej ob­szer­ny do­ku­ment zre­da­go­wa­ny w mniej tech­nicz­ny spo­sób, bę­dzie słu­żyć ja­ko na­rzę­dzie podno­sze­nia po­zio­mu wie­dzy dla szer­sze­go gro­na mniej za­zna­jo­mio­nych od­bior­ców.
Wszyst­kie kry­te­ria do­pusz­czal­no­ści okre­ślo­ne w Art. 34 (skar­gi in­dy­wi­du­al­ne) i Art. 35 (kry­te­ria do­pusz­czal­no­ści) Kon­wen­cji zo­sta­ły pod­da­ne ana­li­zie w świe­tle orzecz­nic­twa Try­bu­na­łu. Na­tu­ral­nie nie­któ­re po­ję­cia, ta­kie jak 6-mie­sięcz­ny ter­min, oraz, w mniej­szym stop­niu wy­czer­pa­nie środ­ków kra­jo­wych, zo­sta­ły zde­fi­nio­wa­ne bar­dziej ogól­ni­ko­wo ani­że­li, ta­kie jak po­ję­cie skarg „o­czy­wi­ście bez­za­sad­ny­ch”, któ­re moż­na roz­wa­żać pra­wie w nie­skoń­czo­ność, bądź ju­rys­dyk­cja Try­bu­na­łu ra­tio­ne ma­te­riae lub ra­tio­ne per­so­nae. Po­nad­to, nie­któ­re Ar­ty­ku­ły są przy­wo­ły­wa­ne przez skar­żą­cych znacz­nie czę­ściej niż in­ne, Na do­da­tek nie­któ­re pań­stwa nie ra­ty­fi­ko­wa­ły wszyst­kich do­dat­ko­wych Pro­to­ko­łów do Kon­wen­cji, pod­czas gdy in­ne zgło­si­ły za­strze­że­nia co do za­kre­su sto­so­wa­nia nie­któ­rych prze­pi­sów. Rzad­ko wy­stę­pu­ją­ce skar­gi mię­dzy­pań­stwo­we nie zo­sta­ły uwzględ­nio­ne, gdyż wy­ma­ga­ją one zasto­so­wa­nia zu­peł­nie in­nego ro­dza­ju po­dej­ścia. Je­śli cho­dzi o no­we kry­te­rium do­pusz­czal­no­ści, z uwa­gi na fakt, że Pro­to­kół nr 14 wszedł w ży­cie do­pie­ro nie­daw­no, jest zbyt wcze­śnie, by przed­sta­wić do­kład­ny obraz orzecz­nic­twa Try­bu­na­łu w tym za­kre­sie. Ni­niej­szy prze­wod­nik nie jest za­tem wy­czer­pu­ją­cy i kon­cen­tru­je się na najczę­ściej wy­stę­pu­ją­cych sce­na­riu­szach.

4. Prze­wod­nik zo­stał przy­go­to­wa­ny przez De­par­ta­ment Praw­ny Try­bu­na­łu, a je­go in­ter­pre­ta­cja kry­te­riów do­pusz­czal­no­ści w ża­den spo­sób nie wią­że Try­bu­na­łu. Bę­dzie on re­gu­lar­nie ak­tu­ali­zo­wa­ny. Ni­niej­szy do­ku­ment zo­stał spo­rzą­dzo­ny w ję­zy­ku fran­cu­skim i an­giel­skim oraz zo­sta­nie prze­tłu­ma­czo­ny na in­ne ję­zy­ki, z pierw­szeń­stwem dla ję­zy­ków urzę­do­wych kra­jów, z któ­rych po­cho­dzi naj­więk­sza licz­ba spraw.

5. Po zde­fi­nio­wa­niu po­jęć skar­gi in­dy­wi­du­al­nej i sta­tu­su ofia­ry w prze­wod­ni­ku przed­sta­wio­no pod­sta­wy pro­ce­du­ral­ne do­pusz­czal­no­ści skar­gi (I), pod­sta­wy ju­rys­dyk­cji Try­bu­na­łu (II) i te do­ty­czą­ce me­ri­tum spra­wy (III).

A. Skarga indywidualna

Ar­ty­kuł 34 – Skar­gi in­dy­wi­du­al­ne

Try­bu­nał mo­że przyj­mo­wać skar­gi każ­dej oso­by, or­ga­ni­za­cji po­za­rzą­do­wej lub gru­py jed­no­stek, któ­ra uwa­ża, że sta­ła się ofia­rą na­ru­sze­nia przez jed­ną z Wy­so­kich Ukła­da­ją­cych się Stron praw za­war­tych w ni­niej­szej kon­wen­cji lub jej pro­to­ko­łach. Wy­so­kie Ukła­da­ją­ce się Stro­ny zo­bo­wią­zu­ją się nie prze­szka­dzać w ża­den spo­sób sku­tecz­ne­mu wy­ko­ny­wa­niu te­go pra­wa.

1. Cel przepisu

6. Ar­ty­kuł 34 gwa­ran­tu­ją­cy pra­wo do skar­gi in­dy­wi­du­al­nej, da­je podmio­to­wi re­al­ne pra­wo do pod­ję­cia dzia­łań praw­nych na szcze­blu mię­dzy­na­ro­do­wym. Jest to tak­że jed­na z pod­sta­wo­wych gwa­ran­cji sku­tecz­no­ści sys­te­mu Kon­wen­cji – je­den z „klu­czo­wych ele­men­tów me­cha­ni­zmu” ochro­ny praw czło­wie­ka (Lo­izi­dou p. Tur­cji (za­strze­że­nia wstęp­ne)1, § 70, oraz Ma­mat­ku­lov i Aska­rov p. Tur­cji [[GC][GC]], §§ 100 i 122).

7. Kon­wen­cja, ja­ko ży­wy in­stru­ment, mu­si być in­ter­pre­to­wa­na w świe­tle obec­nych oko­licz­no­ści. Ugrun­to­wa­ne orzecz­nic­two w tym za­kre­sie od­no­si się do prze­pi­sów pro­ce­du­ral­nych, ta­kich jak 34 (Lo­izi­dou p. Tur­cji (za­strze­że­nia wstęp­ne), § 71).

2. Status skargi

8. Za­kres: Każ­da oso­ba pry­wat­na mo­że sko­rzy­stać z ochro­ny za­gwa­ran­to­wa­nej przez Kon­wen­cję w od­nie­sie­niu do Pań­stwa­-Stro­ny, je­śli do­mnie­ma­ne na­ru­sze­nie mia­ło miej­sce w ra­mach ju­rys­dyk­cji te­go  pań­stwa  zgod­nie  z 1 Kon­wen­cji  (Van der Tang p. Hisz­pa­nii, Ofia­ra nie mu­si bo­wiem okre­ślić, któ­ry Ar­ty­kuł zo­stał na­ru­szo­ny (Guz­zar­di p. Wło­chom, § 61).

9. Oso­by upraw­nio­ne:

– Każ­da oso­ba fi­zycz­na lub praw­na mo­że sko­rzy­stać z pra­wa do skar­gi, nie­za­leż­nie od na­ro­do­wo­ści, miej­sca za­miesz­ka­nia, sta­nu cy­wil­ne­go, sy­tu­acji lub zdol­no­ści praw­nej. Przy­pa­dek mat­ki po­zba­wio­nej praw ro­dzi­ciel­skich, zob. Scoz­za­ri i Giun­ta p. Wło­chom [[GC][GC]], § 138; przy­pa­dek oso­by nie­peł­no­let­niej, zob. p. Wiel­kiej Bry­ta­nii; przy­pa­dek oso­by nie ma­ją­cej zdol­no­ści do czyn­no­ści praw­nych, przy bra­ku zgo­dy jej opie­ku­na, zob. Ze­hent­ner p. Au­strii, §§ 39 i nast.

– Z pra­wa do skar­gi mo­że sko­rzy­stać każ­da or­ga­ni­za­cja po­za­rzą­do­wa, w sze­ro­kim zna­cze­niu, tj. z wy­łą­cze­niem or­ga­ni­za­cji wy­ko­nu­ją­cych wła­dze pu­blicz­ną. Je­śli cho­dzi o podmio­ty pu­blicz­ne, któ­re nie wy­ko­nu­ją żad­nej wła­dzy pu­blicz­nej, zob. Ho­ly Mo­na­ste­ries Gre­cji, § 49, i Ra­dio Fran­ce i in­ni p. Fran­cji (dec.), §§ 24-26; od­no­śnie do osób, któ­re są praw­nie i fi­nan­so­wo nie­za­leż­ne od pań­stwa, zob. Li­nie Okrę­to­we Islam­skiej Re­pu­bli­ki Ira­nu p. Tur­cji, §§ 80-81, i Unédic p. Fran­cji, §§ 48-59.
Z dru­giej stro­ny gmi­na (Ay­un­ta­mien­to de Mu­la p. Hisz­pa­nii (dec.)) lub część gmi­ny, któ­ra uczest­ni­czy w spra­wo­wa­niu wła­dzy pu­blicz­nej (Sek­cja Gmi­ny An­til­ly p. Fran­cji (dec.)), nie jest upo­waż­nio­na do zło­że­nia skar­gi na pod­sta­wie Art. 34 (zob. rów­nież Döşe­me­al­tı Be­le­diy­esi p. Tur­cji (dec.)).

– Do­wol­na gru­pa osób: nie­for­mal­ne so­ju­sze, za­zwy­czaj tym­cza­so­we, za­war­te mię­dzy kil­ko­ma oso­ba­mi (spra­wa „Bel­gian lin­gu­isti­c”). Jed­nak­że, wła­dze lo­kal­ne lub in­ne or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji nie mo­gą wno­sić skarg za po­śred­nic­twem jed­no­stek, któ­re je two­rzą lub je re­pre­zen­tu­ją, w sto­sun­ku do czy­nów, uzna­nych za ka­ral­ne przez pań­stwo, w któ­rym ma­ją sie­dzi­bę, na rzecz, któ­rego wy­ko­nu­ją wła­dzę pu­blicz­ną (De­mir­baş i in­ni p. Tur­cji (dec.)).

10. Ar­ty­kuł 34 nie po­zwa­la na wno­sze­nie za­rzu­tów in abs­trac­to w spra­wie na­ru­sze­nia Kon­wen­cji. Skar­żą­cy nie mo­gą za­skar­żać prze­pi­su pra­wa kra­jo­we­go tyl­ko dla­te­go, że wy­da­je się on sprzecz­ny z Kon­wen­cją (Mon­nat p. Szwaj­ca­rii, §§ 31-32), Kon­wen­cja nie prze­wi­du­je też in­sty­tu­cji ac­tio po­pu­la­ris (Klass i in­ni p. Niem­com, § 33; Gru­ziń­ska Par­tia Pra­cy p. Gru­zji (dec.); i Bur­den p. Wiel­kiej Bry­ta­nii [[GC][GC]], § 33).

11. Skar­gi wnie­sio­ne za po­śred­nic­twem peł­no­moc­ni­ka: je­śli skar­żą­cy zde­cy­du­je się na re­pre­zen­ta­cję za­miast bez­po­śred­nie­go zło­że­nia skar­gi, Re­gu­ła 45 § 3 Re­gu­la­mi­nu Try­bu­na­łu wy­ma­ga spo­rzą­dze­nia na­le­ży­cie pod­pi­sa­ne­go pi­sem­ne­go upo­waż­nie­nia do dzia­ła­nia. Istot­ne jest, aby  ta­ki  peł­no­moc­nik  wy­ka­zał,  że  otrzy­mał  kon­kret­ne  i wy­raź­ne  in­struk­cje  od do­mnie­ma­nej ofia­ry w ro­zu­mie­niu Art. 34, w któ­rej imie­niu po­dej­mu­je dzia­ła­nia przed Try­bu­na­łem (Post p. Ho­lan­dii (dec.)). W spra­wie waż­no­ści upo­waż­nie­nia do dzia­ła­nia, zob. Aliev  p.  Gru­zji,  §§ 44-49.  W spra­wie  au­ten­tycz­no­ści  skar­gi,  zob.  Ve­li­ko­va  p.   Buł­ga­rii,

12. Na­du­ży­cie pra­wa do skar­gi in­dy­wi­du­al­nej: w od­nie­sie­niu do po­stę­po­wa­nia skar­żą­ce­go sprzecz­ne­go z ce­lem pra­wa do skar­gi, zob. po­ję­cie nad­uży­cia pra­wa do skar­gi in­dy­wi­du­al­nej w ro­zu­mie­niu Art. 35 § 3 Kon­wen­cji (Mi­ro­ļu­bovs i in­ni p. Ło­twie,§ 62 i nast.).

3. Swoboda korzystania z prawa do skargi

13. Pra­wo do zło­że­nia skar­gi do Try­bu­na­łu jest bez­względ­ne i nie prze­wi­du­je żad­nych prze­szkód. Za­sa­da ta ozna­cza wol­ność w za­kre­sie ko­mu­ni­ko­wa­nia się z in­sty­tu­cja­mi kon­wen­cyj­ny­mi (od­no­śnie do za­trzy­ma­nej ko­re­spon­den­cji, zob. Pe­ers p. Gre­cji, § 84 i Kor­na­kovs p. Ło­twie, §§ 157 i nast.). W tym wzglę­dzie zob. rów­nież Eu­ro­pej­skie Po­ro­zu­mie­nie w spra­wie osób uczest­ni­czą­cych w po­stę­po­wa­niu przed Eu­ro­pej­skim Try­bu­na­łem Praw Czło­wie­ka z 1996 ro­ku (CETS 161).

14. Wła­dze kra­jo­we są zo­bo­wią­za­ne do po­wstrzy­my­wa­nia się od wy­wie­ra­nia wszel­kich form na­ci­sku na skar­żą­cych w ce­lu wy­co­fa­nia lub zmia­ny tre­ści skar­gi. W opi­nii Try­bu­na­łu na­cisk mo­że mieć for­mę przy­mu­su bez­po­śred­nie­go i jaw­nych ak­tów za­stra­sza­nia skar­żą­cych lub po­ten­cjal­nych skar­żą­cych, ich ro­dzin lub przed­sta­wi­cie­li praw­nych, ale tak­że nie­sto­sow­nych po­śred­nich dzia­łań lub kontak­tów (Ma­mat­ku­lov i Aska­rov    Tur­cji     [[GC][GC]], 102).

Try­bu­nał ba­da wpływ ta­kich dzia­łań znie­chę­ca­ją­cych do sko­rzy­sta­nia z pra­wa do skar­gi in­dy­wi­du­al­nej (Co­li­ba­ba p. Moł­da­wii, § 68).

Na­le­ży wziąć pod uwa­gę słab­sze po­ło­że­nie skar­żą­ce­go i ry­zy­ko wy­wie­ra­nia na nie­go wpły­wu przez wła­dze (Iam­bor p. Ru­mu­nii (nr 1), § 212). Skar­żą­cy mo­gą być szcze­gól­nie na­ra­że­ni, gdy znaj­du­ją się w aresz­cie i na­ło­żo­no wo­bec nich ogra­ni­cze­nia w za­kre­sie kon­tak­tów z ro­dzi­ną lub świa­tem ze­wnętrz­nym (Co­tleţ p. Ru­mu­nii, § 71).

15. Niek­tó­re god­ne uwa­gi przy­kła­dy:

  • w odniesieniu do prowadzonych przez władze przesłuchań dotyczących skargi: Akdivar i inni p. Turcji, § 105, i Tanrıkulu p. Turcji [GC], § 131;
  • groźby wszczęcia postępowania karnego przeciwko adwokatowi skarżącego: Kurt p. Turcji, §§ 159-165; skarga władz przeciwko adwokatowi w ramach postępowania krajowego: McShane p. Wielkiej Brytanii, 151;
  • przesłuchanie przez policję prawnika i tłumacza skarżącego na temat roszczenia o zadośćuczynienie: Fedotova p. Rosji,§ 49-51; śledztwo wszczęte na żądanie przedstawiciela rządu: Ryabov p. Rosji, §§ 53-65;
  • uniemożliwienie kontaktu  adwokata  z  lekarzem  skarżącego:  Boicenco       Mołdawii,
  • § 158-159;
  • brak poszanowania prawa do poufności rozmów między prawnikiem a skarżącym w sali spotkań: Oferta Plus SRL p. Mołdawii, § 156;
  • groźby ze stron władz więziennych: Petra p. Rumunii, § 44;
  • odmowa ze strony władz więziennych przekazania do Trybunału skargi ze względu na brak wyczerpania krajowych środków odwoławczych: Nurmagomedov Rosji, § 61;
  • naciski na świadka w związku ze sprawą przed Trybunałem dotyczącą warunków w więzieniu: Novinskiy Rosji, §§ 119 i nast.;
  • uwagi władz więziennych mające na celu zastraszanie więznia oraz nieuzasadnione zaniechaniami i opóźnieniami w dostarczeniu więźniowi materiałów do korespondencji i dokumentów niezbędnych do złożenia skargi do Trybunału: Gagiu Rumunii, §§ 94 i nast.;
  • odmowa władz zapewnienia skarżącemu przebywającemu z zakładzie karnym kopii dokumentów niezbędnych do złożenia skargi do Trybunału: Naydyon p. Ukrainie, § 68;
  • zastraszanie i wywieranie przez władze presji na skarżącym w związku ze sprawą skierowaną do Trybunału Lopata p. Rosji, §§ 154-60.

16. Z oko­licz­no­ści spra­wy mo­że wy­ni­kać, że do­mnie­ma­na in­ge­ren­cja w pra­wo do skar­gi in­dy­wi­du­al­nej sta­nie się mniej po­waż­na (Si­so­je­va i in­ni p. Ło­twie [[GC][GC]], §§ 118 i nast.). Zo­bacz rów­nież Hol­land p. Szwe­cji (dec.), w któ­rej Try­bu­nał stwier­dził, że znisz­cze­nie zgod­nie ze szwedz­kim pra­wem na­grań z roz­pra­wy są­do­wej przed upły­wem sze­ścio­mie­sięcz­ne­go ter­mi­nu do zło­że­nie skar­gi do Try­bu­nału nie prze­szka­dza skar­żą­ce­mu sku­tecz­nie wy­ko­ny­wać je­go pra­wa do zło­że­nia pe­ty­cji; i Far­caş p. Ri­mi­nii (dec.), gdzie Try­bu­nał uznał, że rze­ko­ma nie­zdol­ność do wy­czer­pa­nia środ­ków kra­jo­wych przez nie­peł­no­spraw­ne­go fi­zycz­nie skar­żą­ce­go, ze wzglę­du na brak spe­cjal­nych udo­god­nień umoż­li­wia­ją­cych do­stęp do usług pu­blicz­nych, nie prze­szka­dza na sku­tecz­ne wy­ko­ny­wa­nie przez nie­go pra­wa do pe­ty­cji.

4. Obowiązki państwa pozwanego

a) Reguła 39 Regulaminu Trybunału

17. Zgod­nie z Re­gu­łą 39 Re­gu­la­mi­nu Try­bu­na­łu, Try­bu­nał mo­że wska­zać środ­ki tym­cza­so­we (Ma­mat­ku­lov i Aska­rov p. Tur­cji [[GC][GC]], §§ 99-129). Art. 34 zo­sta­nie na­ru­szo­ny, je­śli wła­dze Pań­stwa­-Stro­ny nie po­dej­mą wszel­kich kro­ków, roz­sąd­nie win­ny by­ły zo­stać przed­się­wzię­te w ce­lu za­sto­so­wa­nia się do środ­ka okre­ślo­ne­go przez Try­bu­nał (Pa­la­di p. Moł­da­wii [[GC][GC]], §§ 87-92).

18. Kil­ka naj­now­szych przy­kła­dów:

  • brak zapewnienia wyznaczonych spotkań z adwokatem osobie ubiegającej się o azyl przebywającej w areszcie, mimo wskazanego w tym zakresie środka tymczasowego zgodnie z Regułą 39 Regulaminu Trybunału: B. p. Turcji, § 67;
  • przekazanie władzom irackim więźniów z naruszeniem środka tymczasowego Al-Saadoon i Mufdhi p. Wielkiej Brytanii,§ 162-65;
  • wydalenie pierwszego skarżącego z naruszeniem środka tymczasowego: Kamaliyevy Rosji, §§ 75-79.

19. Za­da­niem Try­bu­na­łu jest we­ry­fi­ka­cja, czy za­cho­wa­nie pań­stwa by­ło zgod­ne ze środ­kiem tym­cza­so­wym. Na­to­miast pań­stwo po­sia­da­ją­ce pod­sta­wy mo­gą­ce prze­ko­nać Try­bu­nał do  uchy­le­nia  ta­kie­go  środ­ka,  po­win­no  go  o nim  (Pa­la­di    Moł­da­wii     [[GC][GC]], § 90-92; Ola­echea Ca­hu­as p. Hisz­pa­nii, § 70; oraz Gro­ri p. Al­ba­nii, §§ 181 i nast.). Sam fakt zło­że­nia wnio­sku o za­sto­so­wa­nie Re­gu­ły 39 nie jest wy­star­cza­ją­cy, aby zo­bo­wią­zać pań­stwo do wstrzy­ma­nia wy­ko­na­nia de­cy­zji o eks­tra­dy­cji (Al-Mo­ay­ad p. Niem­com (dec.), § 122 i nast.; zob. rów­nież obo­wią­zek pań­stwa po­zwa­ne­go do współ­pra­cy z Try­bu­na­łem w do­brej wie­rze).

b) Ustalenie stanu faktycznego

20. Pod­czas gdy Try­bu­nał jest od­po­wie­dzial­ny za usta­le­nie sta­nu fak­tycz­ne­go, to do stron na­le­ży ak­tyw­ne udzie­la­nie po­mo­cy po­przez do­star­cza­nie mu wszel­kich istot­nych in­for­ma­cji.

Ich po­stę­po­wa­nie mo­że być bra­ne pod uwa­gę przy żą­da­niu do­star­cze­nia do­wo­dów   (Ir­lan­dia Wiel­kiej Bry­ta­nii, § 161).

W ra­mach sys­te­mu skarg in­dy­wi­du­al­nych waż­ne jest, by Pań­stwa za­pew­nia­ły wszel­ką po­moc nie­zbęd­ną do sku­tecz­ne­go roz­pa­trze­nia skar­gi. Nie­do­star­cze­nie przez rząd  po­sia­da­nych przez nie­go in­for­ma­cji bez za­do­wa­la­ją­ce­go uza­sad­nie­nia mo­że skut­ko­wać wy­cią­gnię­ciem wnio­sków nie tyl­ko co do za­sad­no­ści za­rzu­tów (Ma­slo­va i Nal­ban­dov p.  Ro­sji, §§ 120-121), ale rów­nież od­no­śnie do Art. 38 Kon­wen­cji (brak do­stę­pu do akt aresz­tu po­li­cyj­ne­go: Ti­mur­taş p. Tur­cji, § 66; brak do­stę­pu do ko­pii akt śledz­twa: Ima­kay­eva p. Ro­sji, Nieu­jaw­nie­nie Try­bu­na­ło­wi po­uf­ne­go ra­por­tu, zob. No­lan i K. p. Ro­sji, §§ 56 i nast.

Unie­moż­li­wie­nie praw­ni­ko­wi do­stę­pu do do­ku­men­ta­cji me­dycz­nej klien­ta, któ­ra ma  istot­ne zna­cze­nie dla ce­lów da­nej skar­gi, zo­sta­ło uzna­ne za utrud­nia­nie ko­rzy­sta­nia z pra­wa  do zło­że­nia skar­gi in­dy­wi­du­al­nej w ro­zu­mie­niu Art. 34
(Bo­icen­co p. Moł­da­wii, § 158). Je­śli cho­dzi o spo­tka­nia ad­wo­ka­ta ze skar­żą­cym przy­mu­so­wo umiesz­czo­nym w szpi­ta­lu psy­chia­trycz­nym, zob. Sh­tu­ka­tu­rov p. Ro­sji, §§ 138 i nast. Po­rów­naj z opóź­nie­niem ze stro­ny rzą­du w do­star­cze­niu okre­ślo­nych in­for­ma­cji do­dat­ko­wych, co zo­sta­ło uzna­ne za po­stę­po­wa­nie „god­ne po­ża­ło­wa­nia”, a nie za utrud­nia­nie ko­rzy­sta­nia z pra­wa do zło­że­nia skar­gi in­dy­wi­du­al­nej na mo­cy Art. 34 (Öca­lan p. Tur­cji [[GC][GC]], § 201).

Od­no­śnie re­la­cji mię­dzy Art. 34 i 38, zob. Ba­zor­ki­na p. Ro­sji, §§ 170 i nast. oraz § 175. Art. 34, któ­ry ma na ce­lu za­pew­nie­nie sku­tecz­ne­go dzia­ła­nia pra­wa do skła­da­nia skar­gi in­dy­wi­du­al­nej, sta­no­wi swe­go ro­dza­ju lex ge­ne­ra­lis, pod­czas gdy Art. 38 w kon­kret­ny spo­sób wy­ma­ga od państw współ­pra­cy z Try­bu­na­łem. Try­bu­nał mo­że stwier­dzić na­ru­sze­nie Art. 38 na­wet w przy­pad­ku bra­ku od­dziel­nej de­cy­zji o do­pusz­czal­no­ści (Art. 29 § 3): zob. Enu­ki­dze i Gir­gvlia­ni p. Gru­zji, § 295.

a) Dochodzenia

21. Po­zwa­ne pań­stwo ma rów­nież obo­wią­zek udzie­la­nia wspar­cia w ra­mach do­cho­dzeń (Art. 38), po­nie­waż to do pań­stwa na­le­ży za­pew­nia­nie „nie­zbęd­nych in­stru­men­tó­w” prze­zna­czo­nych do sku­tecz­ne­go roz­pa­try­wa­nia skarg (Ça­kıcı p. Tur­cji [[GC][GC]], § 76). Utrud­nia­nie wi­zy­ty roz­po­znaw­czej sta­no­wi na­ru­sze­nie Art. 38 (Sha­may­ev i in­ni p. Gru­zji i Ro­sji,  § 504).

B. Status ofiary

22. Zgod­nie z Art. 34 skar­gę do Try­bu­na­łu mo­gą zło­żyć tyl­ko skar­żą­cy, któ­rzy uwa­ża­ją się za ofia­ry na­ru­sze­nia po­sta­no­wień Kon­wen­cji. To do władz kra­jo­wych w pierw­szej ko­lej­no­ści na­le­ży na­pra­wie­nie wszel­kich do­mnie­ma­nych na­ru­szeń Kon­wen­cji. Czy skar­żą­cy mo­że, za­tem twier­dzić, że jest ofia­rą do­mnie­ma­ne­go na­ru­sze­nia od­no­si się do wszyst­kich eta­pów po­stę­po­wa­nia przed Try­bu­na­łem (Scor­di­no p. Wło­chom (nr 1) [[GC][GC]], § 179).

1. Pojęcie „ofiary”

23Po­ję­cie „o­fia­ry” jest in­ter­pre­to­wa­ne w spo­sób au­to­no­micz­ny, nie­za­leż­nie od prze­pi­sów kra­jo­wych do­ty­czą­cy­mi in­te­re­su lub zdol­no­ści do po­dej­mo­wa­nia dzia­łań (Gor­ra­iz Li­zar­ra­ga i in­ni p. Hisz­pa­nii, § 35). Nie ozna­cza to ist­nie­nia za­rzu­tów pro­ce­so­wych (Bru­măre­scu p. Ru­mu­nii [[GC][GC]], § 50), a dzia­ła­nie, przy­no­szą­ce je­dy­nie tym­cza­so­wy sku­tek praw­ny mo­że być wy­star­cza­ją­ce (Mon­nat p. Szwaj­ca­rii, § 33).

24. In­ter­pre­ta­cja po­ję­cia „o­fia­ra” mo­że zmie­niać się w świe­tle wa­run­ków pa­nu­ją­cych we współ­cze­snym spo­łe­czeń­stwie i na­le­ży ją sto­so­wać bez nadmier­ne­go for­ma­li­zmu (Gor­ra­iz Li­zar­ra­ga i in­ni Hisz­pa­nii, § 38; Mon­nat p. Szwaj­ca­rii, §§ 30-33; Stu­kus i in­ni p. Pol­sce, §§ 35; i Zie­tal p. Pol­sce, §§ 54-59). Try­bu­nał orzekł, że kwe­stia sta­tu­su ofia­ry mo­że być zwią­za­na z me­ri­tum spra­wy (Si­lia­din p. Fran­cji, § 63).

2. Ofiara bezpośrednia

25. Dzia­ła­nia lub za­nie­cha­nia w da­nej spra­wie mu­szą mieć bez­po­śred­ni wpływ na skar­żą­ce­go (Amu­ur p. Fran­cji, § 36). Po­wyż­sze kry­te­rium nie mo­że być jed­nak sto­so­wa­ne w spo­sób me­cha­nicz­ny i sztyw­ny (Kar­ner Au­strii, § 25).

26. W po­szcze­gól­nych    przy­pad­kach   Try­bu­nał    ak­cep­to­wał   skar­gi    skła­da­ne    przez „po­ten­cjal­ne” ofia­ry, tj. oso­by, któ­re nie mo­gły zło­żyć skar­gi na na­ru­sze­nie bez­po­śred­nie.

27. Kil­ka przy­kła­dów: wy­rok w spra­wie pod­słu­chu te­le­fo­nicz­ne­go w Niem­czech (Klass i in­ni p. Niem­com, 34); spra­wa do­ty­czą­ca eks­tra­dy­cji, zob. So­ering p. Wiel­kiej Bry­ta­nii; środ­ki ogra­ni­cza­ją­ce roz­po­wszech­nia­nie wśród ko­biet w wie­ku roz­rod­czym in­for­ma­cji w spra­wie abor­cji, zob. Open Do­or and Du­blin Well Wo­man p. Ir­lan­dii, § 44.

28. Jed­nak­że sa­mo po­dej­rze­nie lub przy­pusz­cze­nie nie jest wy­star­cza­ją­ce do usta­le­nia sta­tu­su Brak for­mal­ne­go na­ka­zu wy­da­le­nia, zob. Vi­jay­ana­than i Pu­spa­ra­jah p. Fran­cji §46; rze­ko­me skut­ki spra­woz­da­nia par­la­men­tar­ne­go: Ch­rze­śni­jań­ski Zbór Świad­ków Je­ho­wy we Fran­cji p. Fran­cji (dec.); po­ten­cjal­na grzyw­na dla fir­my skar­żą­cej: Se­na­tor Li­nes p. Kra­jom UE (dec.) [[GC][GC]]); rze­ko­me skut­ki orze­cze­nia są­do­we­go w spra­wie oso­by trze­ciej bę­dą­cej w sta­nie śpiącz­ki: Ada Ros­si i in­ni p. Wło­chom (dec.). Skar­żą­cy nie mo­że twier­dzić, że jest ofia­rą w spra­wie, je­że­li jest on czę­ścio­wo od­po­wie­dzial­ny za do­mnie­ma­ne na­ru­sze­nie (Pa­şa i Er­kan Erol p. Tur­cji).

29. W od­nie­sie­niu do usta­wo­daw­stwa kra­jo­we­go, oso­by mo­gą twier­dzić, że usta­wa na­ru­sza ich pra­wo przy bra­ku in­dy­wi­du­al­ne­go środ­ka wy­ko­naw­cze­go, je­że­li prze­wi­du­je wsz­czę­cie ści­ga­nia w sy­tu­acji bra­ku zmia­ny za­cho­wa­nia je­śli (Nor­ris p. Ir­lan­dii; Bow­man p. Wiel­kiej Bry­ta­nii) lub je­śli na­le­żą do gru­py lu­dzi, któ­rym gro­zi zna­le­zie­nie się pod bez­po­śred­nim wpły­wem usta­wo­daw­stwa (Bur­den p. Wiel­kiej Bry­ta­nii [[GC][GC]], § 34; John­ston i in­ni p. Ir­lan­dii). Spra­wa do­ty­czą­ca kra­jo­wej Kon­sty­tu­cji, zob. Sej­di i Fin­ci p. Bo­śni i Her­ce­go­wi­nie [[GC][GC]], §29.

3. Ofiara pośrednia

30. Try­bu­nał mo­że przy­jąć skar­gę in­dy­wi­du­al­ną od oso­by uzna­nej za ofia­rę po­śred­nią, je­śli ist­nie­je oso­bi­sty i kon­kret­ny zwią­zek mię­dzy ofia­rą bezpo­śred­nią a skar­żą­cym.

31. Przy­kła­dy: zgod­nie z Art. 2, skar­ga zło­żo­na przez żo­nę ofia­ry (McCann i in­ni p. Wiel­kiej Bry­ta­nii [[GC][GC]] i przez sio­strzeń­ca zmar­łe­go (Ya­şa p. Tur­cji, § 66). Na mo­cy Art. 3, skar­ga zło­żo­na przez mat­kę męż­czy­zny, któ­ry za­gi­nął pod­czas po­by­tu w aresz­cie (Kurt p. Tur­cji); jed­nak brat za­gi­nio­ne­go nie zo­stał uzna­ny za ofia­rę (Ça­kıcı p. Tur­cji [[GC][GC]], §§ 98-99). Zgod­nie z Art. 5 § 5, po­stę­po­wa­nie w spra­wie mę­ża skar­żą­cej przy­mu­so­wo umiesz­czo­nej w szpi­ta­lu psy­chia­trycz­nym (Ho­ut­man i Me­eus p. Bel­gii, § 30). Od­no­śnie Art. 6 § 1 (rze­tel­ny pro­ces są­do­wy), zob. Grădi­nar p. Moł­da­wii (bez­stron­ność są­dów); Brud­nic­ka i in­ni p. Pol­sce, § 26 i nast. (pra­wo do obro­ny re­pu­ta­cji zmar­łe­go mał­żon­ka); oraz Ma­rie­-Lo­uise Loy­en  Bru­ne­el p. Fran­cji (dłu­gość i rze­tel­ność po­stę­po­wa­nia). Na pod­sta­wie Art. 6 § 2, zob. spra­wa do­ty­czą­ca wdo­wy po po­zwa­nym, któ­ry padł ofia­rą na­ru­sze­nia pra­wa do do­mnie­ma­nia nie­win­no­ści (Nöl­ken­boc­khoff p. Niem­com, § 33). Zgod­nie z Art. 10, zob. Dal­ban p. Ru­mu­nii [[GC][GC]], § 39, do­ty­czą­cej in­te­re­sów wdo­wy po skar­żą­cym. Udzia­łow­cy spół­ki nie mo­gą jed­nak twier­dzić, że są ofia­ra­mi na­ru­sze­nia praw spół­ki na mo­cy Art. 1 Pro­to­ko­łu nr 1 (Agro­te­xim i in­ni p. Gre­cji, §§ 62 i 64), chy­ba że wy­stą­pią wy­jąt­ko­we oko­licz­no­ści (Cam­ber­row MM5  AD Buł­ga­rii (dec.)).

4. Śmierć ofiary

32. Skar­gi mo­gą być skła­da­ne wy­łącz­nie przez oso­by ży­ją­ce lub w imie­niu ta­kich osób; zmar­ły nie mo­że zło­żyć skar­gi, na­wet za po­śred­nic­twem przed­sta­wi­cie­la (Kaya i Po­lat p. Tur­cji (dec.)). Śmierć ofia­ry nie ozna­cza jed­nak, że spra­wa zo­sta­nie au­to­ma­tycz­nie skre­ślo­na z li­sty Try­bu­na­łu.

33. Mó­wiąc ogól­nie, ro­dzi­na pier­wot­ne­go skar­żą­ce­go mo­że po­pie­rać skar­gę, pod wa­run­kiem że ma w tym wy­star­cza­ją­cy in­te­res, a pier­wot­ny skar­żą­cy zmarł po wnie­sie­niu skar­gi do Try­bu­na­łu. Spra­wy do­ty­czą­ce spad­ko­bier­ców i bli­skich krew­nych, ta­kich jak wdo­wy i dzie­ci, zob. Ra­imon­do p. Wło­chom, § 2, i Stoj­ko­vic p. „By­łej Ju­go­sła­wiań­skiej Re­pu­bli­ce Ma­ce­do­nii” , § 25; od­no­śnie do ro­dzi­ców, zob. p. Fran­cji, § 26; w in­nych spra­wach, zob. Mal­ho­us p. Re­pu­bli­ce Cze­skiej (dec.) [[GC][GC]]; zob. rów­nież od­mien­ny wy­rok w spra­wie Sche­rer p. Szwaj­ca­rii, §§ 31-32; od­no­śnie do spra­wy do­ty­czą­cej za­pi­so­bior­ców nie spo­krew­nio­nych ze zmar­łym, zob. Théve­non p. Fran­cji (dec.); zob. rów­nież Léger p. Fran­cji (skre­śle­nie) [[GC][GC]], §§ 50-51.

34. Sy­tu­acja jest jed­nak in­na, je­śli ofia­ra bez­po­śred­nia zmar­ła przed zło­że­niem skar­gi do Try­bu­na­łu (Fa­ir­field Wiel­kiej Bry­ta­nii (dec.)).

Skar­gi do­ty­czą­ce śmier­ci bli­skie­go krew­ne­go, zob. Ve­li­ko­va p. Buł­ga­rii (dec.); za­gi­nię­cie bli­skie­go krew­ne­go, zob. Var­na­va i in­ni p. Tur­cji [[GC][GC]], § 112.

Skar­gi na pod­sta­wie Art. 6, zob. Mi­cal­lef p. Mal­cie [[GC][GC]], §§ 48 i nast., oraz za­war­te tam od­nie­sie­nia.

Skar­gi bli­skich krew­nych wnie­sio­ne na pod­sta­wie Art. 8-11 i Art. 3 Pro­to­ko­łu nr 1 w związ­ku z po­stę­po­wa­niem  i fak­ta­mi  do­ty­czą­cy­mi  zmar­łe­go:  Ga­kiy­ev i Ga­kiy­eva  p. Ro­sji, § 164-168 i od­nie­sie­nia tam za­war­te. Rosz­cze­nie zby­wal­ne, zob. San­les San­les p. Hisz­pa­nii (dec.).

35. Po­nad­to Try­bu­nał dys­po­nu­je upraw­nie­nia­mi do do­ko­na­nia oce­ny, czy na­le­ży kon­ty­nu­ować ba­da­nie spra­wy w ce­lu ochro­ny praw czło­wie­ka (Kar­ner p. Au­strii, §§ 25 i nast.). Te upraw­nie­nia uza­leż­nio­ne są od ist­nie­nia in­te­re­su ogól­ne­go (ibid, § 27, oraz Ma­rie- Lo­uise Loy­en i Bru­ne­el p. Fran­cji, 29). Mo­że on za­ist­nieć w szcze­gól­no­ści, je­śli skar­ga do­ty­czy usta­wo­daw­stwa lub sys­te­mu praw­ne­go bądź prak­ty­ki w po­zwa­nym pań­stwie (patrz, mu­ta­tis mu­tan­dis, Kar­ner p. Au­strii, §§ 26 i 28; zob. też Léger p. Fran­cji (skre­śle­nie) [[GC][GC]], §51).

5. Utrata statusu ofiary

36. Skar­żą­cy mu­si być w sta­nie uza­sad­nić swój sta­tus ofia­ry w trak­cie po­stę­po­wa­nia (Bur­dov p. Ro­sji, § 30).

37. Niem­niej jed­nak zła­go­dze­nie wy­ro­ku lub przy­ję­cie środ­ka ko­rzyst­ne­go dla skar­żą­ce­go przez wła­dze kra­jo­we po­zba­wia skar­żą­ce­go sta­tu­su ofia­ry, je­dy­nie, je­śli na­ru­sze­nie zo­sta­nie wy­raź­nie uzna­ne, przy­naj­mniej co do isto­ty, i zo­sta­nie na­stęp­nie za­do­śćuczy­nio­ne (Scor­di­no prze­ciw­ko Wło­chom (nr 1) [[GC][GC]], §§ 178 i nast. oraz § 193). Bę­dzie to za­le­żeć mię­dzy in­ny­mi od cha­rak­te­ru rze­ko­mo na­ru­szo­ne­go pra­wa, uza­sad­nie­nia orze­cze­nia (Jen­sen p. Da­nii (dec.)) i utrzy­my­wa­nia się skut­ków nie­ko­rzyst­nych dla oso­by za­in­te­re­so­wa­nej po wy­da­niu te­go wy­ro­ku (Fre­ima­nis i Li­dums p. Ło­twie, § 68).

38. Przy­kła­dy: Dal­ban Ru­mu­nii [[GC][GC]], § 44 (Art. 10); Bru­măre­scu p. Ru­mu­nii [[GC][GC]], §50 (Art. 1 Pro­to­ko­łu nr 1 i Art. 6). Skar­gi wnie­sio­ne na pod­sta­wie Art. 6 do­ty­czą­ce po­stę­po­wa­nia, któ­re zo­sta­ło osta­tecz­nie uchy­lo­ne lub za­koń­czy­ło się unie­win­nie­niem, zob. Olek­sy p. Pol­sce (dec.) (po­rów­naj ze skar­gą do­ty­czą­cą dłu­go­ści te­go po­stę­po­wa­nia); po­rów­naj z Arat p. Tur­cji, § 47, i Bo­ugla­me p. Bel­gii (dec.); in­ne szcze­gól­ne sy­tu­acje, zob. Con­stan­ti­ne­scu p. Ru­mu­nii, §§ 40-44; Gu­is­set p. Fran­cji, §§ 66-70; Che­vrol p. Fran­cji, §§ 30 i nast.; Mo­sko­vets p. Ro­sji, § 50 (za­trzy­ma­nie); Mo­on p. Fran­cji, §§ 29 i nast. (grzyw­na); D.J. i A.-K. R p. Ru­mu­nii (dec.), §§ 77 i nast. (Art. 2 Pro­to­ko­łu nr 4); i Ser­gey Zo­lo­tu­khin p. Ro­sji [[GC][GC]], § 115 (Art. 4 Pro­to­ko­łu nr 7).

39. Przy­zna­ne za­do­śćuczy­nie­nie mu­si być od­po­wied­nie i wy­star­cza­ją­ce. Bę­dzie to za­le­żeć od wszyst­kich oko­licz­no­ści spra­wy, w szcze­gól­no­ści od cha­rak­te­ru na­ru­sze­nia Kon­wen­cji w da­nej spra­wie (Gäfgen p. Niem­com [[GC][GC]], § 116).

40. To, czy da­na oso­ba ma sta­tus ofia­ry mo